Primena hiperbarične oksigenacije (HBO) u lečenju migrene

M. Živković, Đ. Branković, V. Jakovljević, V.M. Mujović
HBO Medical Center, Beograd. Institut za fiziologiju, Medicinski fakultet u Kragujevcu. Institut za fiziologiju, Medicinski fakultet u Beogradu.
HBO Medical Center, prim. dr Miodrag Živković, 11000 Beograd, Vojvode Stepe 347b

Uvod: Hiperbarična oksigenacija (HBO), je terapijski postupak udisanja 100% kiseonika na pritiscima većim od 1 ATA, čime se postiže niz fizoloških, po organizam povoljnih dejstava. HBO ima snažane antihpoksične, antiedematozine i vasoaktivne efekte na CNS koji jesu  terapijski osnovu za primenu u lečenju migrene. Mehanizam nastanka migrenske glavobolje nije poznat, ali je danas opšte prihvaćen Wolffov patofiziološki model, prema kojem u prodromalnoj fazi migrenskog napada dolazi do pojave vasokonstrikcije,  dok se u bolnoj fazi  javljaju reaktivna vazodilatacija kranijalnih i cerebralnih arterija i perivaskularni edem. Suština patofiziološkog procesa tokom migrenoznog napada odgovara modelu ishemije-reperfuzije (hipoksije-reoksigenacije).

Materijal i metode:  Ukupno je lečeno 1l pacijenata, 6 muškog i 5 ženskog pola. Najmlađi pacijent imao je 19, a najstariji 58 godina. Učestalost migrenskih glavobolja kretala se od nekoliko napada mesečno do nekoliko napada godišnje. Kod svih pacijenata isključeni su drugi mogući organski uzroci glavobolja.Tretman hiperbaričnom oksigenacijom proveden je u jednomesnim kiseoničkim barokomorama, tip BLK S-303. na pritiscima od 1,7 do 2,0 ATA, u trajanju od 60 minuta, jednom ili dva puta dnevno, ukupno do 5 seansi. Kod svih pacijenata su pre tretmana isključene kontraindikacije za HBOT.

Rezultati: Svi pacijenti primljeni su u fazi napada. Kod 5 pacijenata napad je bio ublažen ili prekinut tokom prvog tretmana, a kod ostalih tokom drugog tretmana. Naredna dva do tri tretmana su provođena s ciljem stabilizacije terapijskog učinka. Pacijenti su praćeni u narednih godinu dana. Kod jednog pacijenta došlo je do pojave napada posle tri sedmice koji je prekinut jednom HBO seansom. Kod ostalih pacijenta u tom periodu nije bilo pojave klasičnog migrenoznog napada.

Diskusija i zaključak: I ako etiologija migrene i migrenoznog napada nije u potpunosti razjašnjena, sasvim je izvesno da poremećaj cerebrovaskularne regulacije, hipoksija, reaktivna hiperemija i razvoj perivaskularnog edema zauzimaju važno mesto u njenoj patogenezi. Ovo se uklapa u Wolffov patofiziološki model migrene, koji je danas široko prihvaćen. a podrazumeva dve faze. Vizuelne i ostale prodromalne senzacije u prvoj, inicijalnoj fazi, koje se vezuju za vazokonstrikcije cerebralnih i kranijalnih arterija sa hipoksijom i drugoj, reaktivnoj fazi sa reaktivnom hiperemijom i edemom CNS-a vaskularnog porekla, koji otežava difuziju kiseonika i prolongira hipoksiju, što favorizuje ideju o značajnoj ulozi hipoksije sa posledičnim oslobađanjem vazoaktivnih i algogenih supstanci u patogenezi migrenoznog bola. Frapantni terapijski rezultati u potpunosti koreliraju sa poimanjem migrenoznog napada kao ishemijsko-reperfuzione povrede, a benefitno delovanje HBO objašnjava se uklanjanjem hipoksije, cerebralnom vasokonstrikcijom, smanjenjem cerebralne perfuzije bez hipoksije, rasterećenjem cerebrovaskularne cirkulacije i snažnim antiedematoznim delovanjem. Prihvatanjem ovakve koncepcije HBO se nameće kao terapija izbora u lečenju migrene, ali  i  cele grupe vazomotornih glavobolja.